In deze sessie namen we letterlijk een kijkje in de keuken bij Mensa Mensa. Hoe werkt het aan de voorkant voor bezoekers, en aan de achterkant qua organisatie.

Mensa Mensa opende in 2023 in Rotterdam Zuid als eerste basisvoorziening voor betaalbaar goed eten in Nederland. Het is een plek om te eten en te koken, met een volksrestaurant waar je dagelijks een voedzame maaltijd voor fastfoodprijzen eet, een mealprepkeuken waar bewoners 3x per week samen een gezond weekmenu koken, iedere woensdag gratis kookles voor kinderen en een ’koks voor de 21ste eeuw’-leerwerktraject. Mensa Mensa heeft een direct effect in de wijk (in 2024 40.000 gezonde maaltijden) en is tevens een werkend voorbeeld dat andere initiatiefnemers aanmoedigt om dit de komende jaren landelijk te organiseren. Met als doel dat de overheid dit in 2030 overneemt en volksrestaurants een vaste plek op de gemeentebegroting hebben.

Het succesvolste voorbeeld van innovatief voedselbeleid komt uit de Braziliaanse metropool Belo Horizonte. Om de toegang tot goed eten voor alle inwoners te waarborgen, heeft Belo Horizonte een Gemeentelijke Basisvoorziening voor Voedsel en Voedselzekerheid (SMASAN) opgezet. Een zelfstandige publieke dienst met eigen begroting, die met verschillende programma’s de gehele voedselketen aan elkaar schakelt. Van volksrestraurants, schoolmaaltijden, korte-keten-verswinkels, stadslandbouw, educatie en lokale boeren. Dagelijks wordt 12% van de bevolking bereikt, terwijl de kosten 2% van het totale gemeentebudget bedragen. In deze sessie kijken we hoe je deze integrale aanpak kunt vertalen naar Nederland. Steeds meer Nederlandse gemeentes werken aan voedselbeleid, welke mogelijkheden, small wins en obstakels komen zij tegen en hoe kan Belo Horizonte ons daarbij inspireren?

In deze interactieve sessie keken we samen naar hoe een publiek voedselsysteem de verschillende onderdelen van de keten – consumptie, distributie en productie – aan elkaar kan verbinden. Zo draagt een publiek voedselsysteem niet alleen bij aan een gezonde voedselomgeving (de voorkant) maar zou het tevens een serieus afzetkanaal kunnen zijn voor duurzame landbouw (de achterkant). En hoe zou een regionaal logistiek centrum in publieke handen de korte keten kunnen faciliteren met opslag, herverpakking, logistiek en de afstemming tussen vraag en aanbod? Met andere woorden, welke onderdelen in de keten hebben baat bij een publieke variant? In deze sessie werken we die vraag samen uit en verkennen verschillende voorbeelden. Zo is volkshuisvesting uitsluitend gericht op de consumptiekant (25% van de Nederlanders heeft een sociale huurwoning) maar zijn bouwbedrijven commerciële ondernemingen. Aan de andere kant staat de energiesector. Tot midden jaren ‘80 was de volledige keten van gaswinning en mijnen, via infrastructuur, hoogspanningsnet en leidingen, tot gemeentelijke energiebedrijven in publieke handen als openbare nutsbedrijven. Kortom, hoe publiek is een publiek voedselsysteem?