Op donderdag 5 februari 2026 organiseerde Public Food in samenwerking met de provincie Zuid-Holland het symposium ‘Naar een landelijke basisvoorziening voor betaalbaar goed eten’ in Rotterdam-Zuid. Meer dan 200 betrokken bezoekers namen uitermate energiek deel aan het programma en de breakout sessies. De mogelijkheden, kansen en de ‘logica’ van een publiek voedselsysteem waren naderhand bijna tastbaar.

De opkomst was bijna overweldigend. Met meer dan 200 aanwezigen vulde de centrale zaal van Hillevliet, de voormalige Technische School in Feijenoord zich rap. De bezoekers waren beleidsmakers en medewerkers van (vooral) gemeenten en provincies, medewerkers van NGO’s en non-profits, sociale projecten, betrokken burgers en wetenschappers. Zo divers als de achtergrond van de aanwezigen, zo gedeeld leek de overtuiging dat het huidige voedselsysteem op veel fronten allerminst doet wat het zou moeten, namelijk zorgen voor gelijke toegang tot betaalbaar gezond eten. Maar belangrijker: iedereen zag het potentieel van het voorgestelde alternatief. Het publieke voedselsysteem.

Want: als je voor menselijke basisbehoeftes zoals wonen (sociale huisvesting), reizen (openbaar vervoer), of nutsvoorzieningen zoals water en energie publieke instanties inricht, waarom zou je dat dan niet voor voedsel doen? In het eerste, plenaire deel presenteerde Public Food oprichter Floris Visser hoe zo’n publiek voedselsysteem eruit zou kunnen zien en waarom het eigenlijk heel logisch zou zijn dat het er komt. Dat deed hij na een korte videoboodschap van Mariette van Leeuwen, gedeputeerde bij de provincie Zuid-Holland, die mede-organisator van het evenement was.

Is zo’n systeem wel mogelijk? Zeer zeker. Tijdens het volgende onderdeel van het symposium kwamen voorbeelden van over de hele wereld aan bod. Aan het woord was Anna Chworow, een Schotse met een Poolse familienaam; toevallig precies twee landen waarin al jaren succesvolle volksrestaurants draaien. In Polen heb je de ‘melkbarren’ – de eerste werd ooit opgericht door een industrieel om zijn personeel te goed te voeden; later werdde publieke taak door de overheid omarmd. In Schotland heb je de public diners van Nourish Scotland.

En ook in Brazilië, in de miljoenenstad Belo Horizonte, loopt al jaren een succesvolle gemeentelijke basisvoorziening voor voedsel en voedselzekerheid die bekend staat als SMASAN. Hierover vertelde – via videoverbinding emeritus hoogleraar Cecila Rocha. Ook via videoverbinding deed de Amerikaan Errol Schweizer, voormalig directeur levensmiddelen bij Whole Foods en lid van het prestigieuze IPES-panel – op instagram staat Schweizer bekend als @grocery.nerd, oftewel boodschapen-nerd) uit de doeken hoe schrikbarend het gesteld is met de toegang tot goed voedsel in zijn thuisland. En tevens hoe eenvoudig het zou kunnen zijn om die toegang veel socialer te regelen.

Daarmee kwam er een einde aan het plenaire deel en ging de groep uiteen in vijf breakout-sessies. Want: hoe werkt een volksrestaurant in de praktijk? Of: hoe maak je van een wens voor een publiek voedselsysteem nou beleid? Hoe spelen retailers een rol? Hoe krijg je alle andere spelers in de keten mee? En hoe gaan we om met de wensen en capaciteiten van ‘het individu’? Tijdens de breakoutsessies waren er weer experts, maar lag de nadruk ook vooral op participatie met het publiek. 

Na de – zeer levendige – breakoutsessies werden de ervaringen uit de vijf sessies plenair gedeeld. Niet alleen waren er handvatten geboden voor een publiek voedselsysteem, het voelde voor velen ook alsof het simpelweg mogelijk was om voor te stellen dat het systeem op de schop moest. Maar vooral ook: dat het kàn.

Bij de borrel serveerde Mensa Mensa, de door Public Food opgerichte volkskantine, natuurlijk hapjes en konden de bezoekers verbanden leggen, wat veelvuldig werd gedaan. Totdat de bezoekers – waaronder een hele bus Zwollenaren – huiswaarts keerden, heerste het gevoel dat een publiek voedselsysteem misschien wel het meest voor de hand liggende maatschappelijke plan was dat tot nu toe over het hoofd was gezien.

Lees de position paper hieronder.