Gezond eten is voor iedereen een basisbehoefte, geen luxe. Toch is er nog geen gelijke toegang tot gezonde voeding. En terwijl we wonen, onderwijs en schoon drinkwater als basisvoorziening hebben georganiseerd, ontbreekt dat nog voor voedsel.

Is het tijd voor een landelijke basisvoorziening die van gezond en duurzaam eten de makkelijkste én betaalbaarste keuze voor iedereen maakt? Tijdens dit symposium leren we van internationale voorbeelden hoe volksrestaurants, mealprep-keukens, publieke supermarkten en integraal gemeentebeleid kunnen bijdragen aan gezond en betaalbaar voedsel voor iedereen.

We verkennen hoe we een publiek voedselsysteem kunnen organiseren als tweede speelveld naast de private markt – zoals de tram naast de taxi of kraanwater naast Spa Blauw – en wat dat betekent voor bewoners, overheden, boeren, bedrijven en de samenleving als geheel.

De urgentie is groot. Slechte voeding draagt bij aan gezondheidsproblemen, ongelijkheid, stijgende zorgkosten en klimaatproblematiek. Een publiek voedselsysteem kan hier een rechtvaardig én kosteneffectief antwoord op bieden, als we het samen durven vorm te geven.

Dit symposium is er voor iedereen die geïnteresseerd is in voedsel, gezondheid, landbouw, welzijn en economieën, en zich wil verdiepen in de groeiende beweging van publieke voedselvoorzieningen wereldwijd én hoe we dat kunnen organiseren in Nederland.

Klinkt het idee van voedsel als basisvoorziening nog niche? Of juist als een realistische oplossing voor een gezond voedselsysteem?

Registreer hier!

Bekijk het volledige programma hieronder.

Sprekers

Publieke volksrestaurants wereldwijd — door Anna Chworow
Anna Chworow is directeur van Nourish Scotland, een NGO gericht op voedselbeleid en kartrekker van het Public Diners International Learning Network. Anna zal ingaan op het ontstaan van publiek gefinancierde volkrestaurants wereldwijd, van het Verenigd Koninkrijk, Polen, Turkije en Singapore. Wat zijn de beweegredenen van overheden, welke publieke vormen zijn er, en hoe draagt het bij aan verschillende maatschappelijke opgaves?

Hoe de stad Belo Horizonte voedsel tot basisvoorziening heeft gemaakt — door Cecilia Rocha

Cecilia Rocha is emeritus hoogleraar, IPES-Food-panel lid, voormalig directeur van het Centre for Studies in Food Security in Toronto en deed uitvoerig onderzoek naar hoe de Braziliaanse gemeente Belo Horizonte van voedselzekerheid een basisvoorziening heeft gemaakt. Ze gaat in op de verschillende beleidsonderdelen, van volksrestraurants, schoolmaaltijden, korte keten verswinkels, educatie, tot stadslandbouw en lokale boeren. En deelt lessen over de politieke en maatschappelijke ontstaansgeschiedenis. 

De opkomst van de publieke supermarkt — door Errol Schweizer

Errol Schweizer is lid van het IPES-Food-panel, schrijver en voormalig directeur levensmiddelen bij de Amerikaanse supermarktketen Whole Foods. Errol is een van de meest toonaangevende stemmen in het recente debat over publieke supermarkten in de Verenigde Staten. Hij neemt ons mee in het hoe, wat en waarom van een publieke supermarkt vanuit zowel politiek als operationeel perspectief.

Break out sessies 

Volksrestaurants 

Host: Robin Koek, Esther Matze 

Mensa Mensa opende in 2023 in Rotterdam Zuid als eerste basisvoorziening voor betaalbaar goed eten in Nederland. Het is een plek om te eten en te koken, met een volksrestaurant waar je dagelijks een voedzame maaltijd voor fastfoodprijzen eet, een mealprepkeuken waar bewoners 3x per week samen een gezond weekmenu koken, iedere woensdag gratis kookles voor kinderen en een ’koks voor de 21ste eeuw’ leerwerktraject. Mensa Mensa heeft een direct effect in de wijk (in 2024 40.000 gezonde maaltijden) en is tevens een werkend voorbeeld dat andere initiatiefnemers om dit de komende jaren landelijk te organiseren. Met als doel dat de overheid dit in 2030 overneemt en volksrestaurants een vaste plek op de gemeente begroting hebben. 

In deze sessie nemen we letterlijk een kijkje in de keuken bij Mensa Mensa. Hoe werkt het aan de voorkant voor bezoekers, en aan de achterkant qua organisatie. Heb je nu al specifieke vragen? Stuur je vraag dan naar robin@publicfood.org 

De publieke supermarkt – waarom, hoe en wat in Nederland

Host:  Foodrise – Tom Kools en Ons Eten Den Haag – Liane Lankreijer

Steeds meer mensen realiseren zich hoe raar het is dat we voor ons voedsel overgeleverd zijn aan commerciële supermarkten waar 80% ongezond eten ligt. Waar is het stuur gebleven dat koers zet op de supermarkt die we echt nodig hebben? In de Verenigde Staten is hiermee een begin gemaakt en is de publieke supermarkt onderwerp bij de burgemeestersverkiezingen. In de wijk Moerwijk in Den Haag is vorig jaar een grote groep bewoners opgestaan die zich hebben uitgesproken over een betaalbare gezonde supermarkt. Die stem vanuit de samenleving is cruciaal, tegelijkertijd is een supermarkt opzetten niet zomaar te realiseren, laat staan op te schalen.

In deze sessie verkennen we hoe we in Nederland kunnen werken aan publieke supermarkten. Wat zijn dan de concrete stappen die we samen kunnen zetten. Wat is een verhaal dat breed aanspreekt. En hoe kunnen we gebruik maken van het momentum dat er nu lijkt te liggen?

Een gemeentelijke basisvoorziening als bestuursvraagstuk: van Belo Horizonte naar beleid in Nederland

Host:  Sigrid Wertheim Heck , Jaela Arian, Wilbert van de Kamp, 

Het succesvolste voorbeeld van innovatief voedselbeleid komt uit de Braziliaanse metropool Belo Horizonte. Om de toegang tot goed eten voor alle inwoners te waarborgen heeft Belo Horizonte een Gemeentelijke Basisvoorziening voor Voedsel en Voedselzekerheid (SMASAN) opgezet. Een zelfstandige publieke dienst met eigen begroting, die met verschillende programma’s de gehele voedselketen aan elkaar schakelt. Van volksrestraurants, schoolmaaltijden, korte keten verswinkels, stadslandbouw, educatie en lokale boeren. Dagelijks wordt 12% van de bevolking bereikt, terwijl de kosten 2% van het totale gemeentebudget bedragen. In deze sessie kijken we hoe je deze integrale aanpak kunt vertalen naar Nederland. Steeds meer Nederlandse gemeentes werken aan voedselbeleid, welke mogelijkheden, small wins en obstakels komen zij tegen en hoe kan Belo Horizonte ons daarbij inspireren? 

Van leefstijl naar samenlevingsstijl: over gedragsverandering, systeem en bewoners

Host: Arne Mellaard, Vanessa Umboh, Nadia Zerouali, Wilma Waterlander, Janno Lanjouw

In deze sessie gaan we in op de vraag hoe je op samenlevingsniveau de omslag naar een gezond menu kunt vormgeven. Er is steeds meer consensus dat de verantwoordelijkheid voor een gezonde voedselkeuze niet kan worden afgeschoven op de individuele consument, maar een systeemverandering vereist. Tegelijkertijd gaat anders eten niet over één nacht ijs en zijn naast systeemfactoren als aanbod, prijs en marketing ook persoonlijke of culinaire factoren zoals gewoonte, voorkeur en driften van belang. Samen met Arne Mellaard (onderzoeker bij de GGD Zuid Holland Zuid), Vanessa Umboh (armoedeactivist), Nadia Zerouali (chef, presentatrice en ondernemer) en Wilma Waterlander (gezondheidswetenschapper) kijken we vanuit drie perspectieven- systeem, bewoner, culinair naar dit spanningsveld en de potentie van voedsel als basisvoorziening. 

Samen aan tafel: bouw mee aan een nieuw keten-breed publieke voedselsysteem

Host: Floris Visser

In deze interactieve sessie kijken we samen naar hoe een publiek voedselsysteem de verschillende onderdelen van de keten – consumptie, distributie en productie – aan elkaar kan verbinden. Zo draagt een publiek voedselsysteem niet alleen bij aan een gezonde voedselomgeving (de voorkant) maar zou het tevens een serieus afzetkanaal kunnen zijn voor duurzame landbouw (de achterkant). En hoe zou een regionaal logistiek centrum in publieke handen de korte keten kunnen faciliteren met opslag, herverpakking, logistiek en de afstemming tussen vraag en aanbod? Met andere woorden, welke onderdelen in de keten hebben baat bij een publieke variant? In deze sessie werken we die vraag samen uit en verkennen verschillende voorbeelden. Zo is volkshuisvesting uitsluitend gericht op de consumptiekant (25% van de Nederlanders heeft een sociale huurwoning) maar zijn bouwbedrijven commerciële ondernemingen. Aan de andere kant staat de energiesector. Tot midden jaren ‘80 was de volledige keten van gaswinning en mijnen, via infrastructuur, hoogspanningsnet en leidingen, tot gemeentelijke energiebedrijven in publieke handen als openbare nutsbedrijven. Kortom, hoe publiek is een publiek voedselsysteem?

𝘋𝘪𝘵 𝘴𝘺𝘮𝘱𝘰𝘴𝘪𝘶𝘮 𝘸𝘰𝘳𝘥𝘵 𝘨𝘦𝘰𝘳𝘨𝘢𝘯𝘪𝘴𝘦𝘦𝘳𝘥 𝘥𝘰𝘰𝘳 𝘗𝘶𝘣𝘭𝘪𝘤 𝘍𝘰𝘰𝘥, 𝘮𝘦𝘵 𝘰𝘯𝘥𝘦𝘳𝘴𝘵𝘦𝘶𝘯𝘪𝘯𝘨 𝘷𝘢𝘯 𝘥𝘦 Provincie Zuid-Holland.

Lees alvast het position paper hieronder.